شیراز تحلیل-شیراز بهعنوان یکی از مهمترین مقاصد گردشگری ایران، در سالهای اخیر گامهای مثبتی در جهت مناسبسازی اماکن تاریخی، مراکز اقامتی و معابر شهری برای افراد دارای معلولیت برداشته است، اما فعالان این حوزه میگویند باوجود پیشرفتهای قابلتوجه، هنوز میان «مناسبسازی صوری» و «دسترسپذیری واقعی» فاصله وجود دارد و موانعی مانند کمبود اعتبار، نبود پیوستگی مسیرها و محدودیتهای تغییر در بناهای تاریخی، تکمیل این مسیر را با کندی مواجه کرده است.
به گزارش خبرنگار ایرنا، افراد دارای معلولیت، سالمندان و بسیاری از افرادی که بههر دلیل نیازمند محیطهای دسترسپذیر هستند، در بسیاری از اماکن گردشگری با موانعی روبهرو میشوند که سفر و بازدید را برای آنان دشوار یا غیرممکن میکند.
فعالان حوزه معلولیت معتقدند مشکل اصلی نبود ظرفیت نیست، بلکه نبود نگاه جامع به «گردشگری برای همه» است.
رئیس ستاد هماهنگی و پیگیری مناسبسازی استان فارس در گفتوگو با ایرنا اظهار کرد: شیراز بهعنوان یکی از مهمترین مقاصد گردشگری ایران، در سالهای اخیر گامهایی برای مناسبسازی اماکن شهری، تاریخی و اقامتی برای افراد دارای معلولیت برداشته است اما با این حال برخی چالشها همچنان پابرجاست و بناهای تاریخی و مسیرهای گردشگری این شهر تا رسیدن به استانداردهای کامل دسترسپذیری فاصله دارند.
لیلا رحمانیفر افزود: شیراز با داشتن مجموعهای ارزشمند از آثار تاریخی، یکی از قطبهای گردشگری کشور محسوب میشود و آرامگاه حافظ، محل دفن شاعر بزرگ ایرانی و یکی از شناختهشدهترین جاذبههای فرهنگی شهر، سالانه میزبان گردشگران بسیاری است.
وی ادامه داد: آرامگاه سعدی نیز بهعنوان یادمان شاعر نامدار ایرانی، از دیگر مقاصد مهم گردشگری شیراز به شمار میرود که نیازمند تکمیل مسیرهای دسترسی برای افراد دارای معلولیت است.
رئیس ستاد هماهنگی و پیگیری مناسبسازی استان فارس اظهار کرد: در سالهای اخیر بخشی از محوطه آرامگاه سعدی مناسبسازی شده، اما مسیر منتهی به محل اصلی آرامگاه همچنان مشکلاتی دارد و در آرامگاه حافظ نیز شرایط مشابهی وجود دارد و اصلاح مسیرهای دسترسی همچنان از مطالبات مطرحشده در حوزه مناسبسازی است.
رحمانیفر تصریح کرد: تخت جمشید، میراث جهانی دوره هخامنشی و یکی از مهمترین محوطههای تاریخی ایران، نیز در سالهای گذشته اقداماتی برای ایجاد دسترسی بهتر افراد دارای محدودیت حرکتی داشته است، اما تکمیل این مسیرها و فراهم کردن شرایط مناسبتر برای بازدید همه گردشگران نیازمند برنامهریزی و اعتبار بیشتر است.
وی خاطرنشان کرد: ارگ کریمخان، یادگار دوره زندیه در مرکز شیراز و یکی از نمادهای تاریخی این شهر، نیز از دیگر بناهایی است که موضوع مناسبسازی آن بررسی شده و برای این مجموعه پیشنهادهایی مانند ایجاد مسیرهای چوبی و راهکارهای کمخطر برای تردد افراد دارای معلولیت ارائه شده است.
کمبود اعتبار، مانعی بر سر تعجیل گامهای مثبت
رئیس ستاد هماهنگی و پیگیری مناسبسازی استان فارس با اشاره به موانع اجرای طرحهای مناسبسازی در اماکن تاریخی ادامه داد: یکی از اصلیترین مشکلات اجرای این طرحها، محدودیت اعتبارات است چرا که مسئولان میراث فرهنگی در بسیاری از موارد با اجرای این اقدامات موافق هستند، اما افزایش هزینههای ساختوساز و شرایط اقتصادی باعث شده برخی طرحها با سرعت مورد انتظار پیش نرود.
گامهای مثبت در هتلها و اقامتگاهها
رحمانیفر تاکید کرد: در بخش گردشگری و اقامت نیز اقدامات مثبتی انجام شده است و برگزاری دورههای آموزشی برای هتلداران و مدیران اقامتگاههای سنتی با هدف آشنایی با نحوه برخورد و ارائه خدمات مناسب به افراد دارای معلولیت، نابینایان و کمبینایان از جمله این اقدامات بوده است.
به گفته وی، در این میان، هتل شیراز بهعنوان یکی از نمونههای موفق، اقداماتی برای مناسبسازی بخشهای مختلف خود انجام داده است و این اقدامات از ایجاد اتاقهای مناسب برای افراد دارای معلولیت گرفته تا اصلاح ورودیها، پارکینگ و سرویسهای بهداشتی را شامل میشود.
ضرورت توجه به مناسبسازی از مرحله ساخت؛ راهکاری برای کاهش موانع
رئیس ستاد هماهنگی و پیگیری مناسبسازی استان فارس با تاکید بر اهمیت توجه به دسترسپذیری از ابتدای طراحی ساختمانها گفت: کارشناسان حوزه مناسبسازی تاکید دارند که این موضوع باید از مرحله طراحی ساختمانها مورد توجه قرار گیرد، زیرا اصلاح بناهای قدیمی پس از ساخت، هزینه و دشواری بیشتری دارد.
پیشرفت قابلتوجه اما فاصله تا شرایط مطلوب
رحمانیفر در ادامه با اشاره به وضعیت کلی مناسبسازی در شیراز بیان کرد: ارزیابیها نشان میدهد اگر با معیارهای سختگیرانه بررسی شود، میزان مناسبسازی اماکن گردشگری و شهری شیراز حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد است، هرچند در سالهای اخیر تغییر نگرش مهمی در میان مدیران شهری نسبت به اهمیت این موضوع ایجاد شده است.
وی افزود: در برخی مناطق شهری اقدامات مناسبی انجام شده، اما مشکلاتی مانند نبود پیوستگی مسیرهای مناسبسازیشده همچنان وجود دارد، ممکن است بخشی از یک مسیر برای تردد افراد دارای معلولیت اصلاح شده باشد، اما ادامه مسیر همچنان با موانع همراه باشد.
رئیس ستاد هماهنگی و پیگیری مناسبسازی استان فارس گفت: با وجود این چالشها، روند توجه به مناسبسازی در شیراز نسبت به سالهای گذشته رشد قابلتوجهی داشته و ادامه همکاری میان دستگاههای مختلف میتواند این شهر را به مقصدی دسترسپذیرتر برای همه گردشگران تبدیل کند.
از رمپهای بیاستفاده تا بناهای تاریخی غیرقابلدسترس؛ موانعی که هنوز پابرجاست
رئیس شورای هماهنگی تشکلهای غیردولتی معلولین استان فارس در گفتوگو با ایرنا با اشاره به این موضوع اظهار کرد: یکی از مشکلات اساسی این است که بسیاری از مدیران و متولیان، مناسبسازی و دسترسپذیری را یک موضوع میدانند، در حالی که این دو مقوله جدا از هم هستند.
سعید فانی افزود: به عبارت دیگر، مناسبسازی برای افراد دارای معلولیت زمانی ارزش دارد که به دسترسپذیری منجر شود و اگر یک اقدام فقط برای رفع تکلیف قانونی انجام شود اما فرد دارای معلولیت نتواند از آن استفاده کند، عملا اتفاقی رخ نداده است.
وی ادامه داد: گاهی در یک ساختمان رمپ یا آسانسور ایجاد میشود، اما استانداردهای لازم رعایت نشده است؛ برای مثال، شیب رمپ مناسب نیست یا ورودی آسانسور بهشکلی طراحی شده که فرد دارای ویلچر نمیتواند بهراحتی وارد شود.
میراث تاریخی نباید به معنای حذف بخشی از جامعه باشد
رئیس شورای هماهنگی تشکلهای غیردولتی معلولین استان فارس ادامه داد: یکی از چالشهای مهم در حوزه گردشگری، مناسبسازی اماکن تاریخی و فرهنگی است؛ برخی از بناهای تاریخی به دلیل ارزش معماری و قدمت، با محدودیتهایی برای ایجاد تغییرات مواجه هستند، اما فعالان حوزه معلولیت معتقدند حفظ اصالت آثار تاریخی نباید باعث محروم شدن بخشی از جامعه از تجربه این فضاها شود.
فانی در این زمینه گفت: متاسفانه در بسیاری از موارد عنوان میشود که در اماکن تاریخی نمیتوان دخل و تصرف ایجاد کرد، اما در کشورهای مختلف دنیا نمونههای زیادی وجود دارد که با استفاده از سازههای استاندارد و تجهیزات مناسب، هم اصالت بنا حفظ شده و هم امکان استفاده افراد دارای معلولیت فراهم شده است.
وی بیان کرد: کشورهایی مانند ایتالیا دارای آثار تاریخی بسیار قدیمی هستند، با این حال با طراحیهای مناسب، مسیرهایی ایجاد کردهاند که افراد دارای معلولیت هم بتوانند از این اماکن استفاده کنند؛ مسئله این نیست که همه بناهای تاریخی باید تغییر اساسی کنند، بلکه باید از فناوری، طراحیهای نوین و راهکارهای تخصصی برای ایجاد دسترسی استفاده کرد.
گردشگری فقط برای افراد بدون محدودیت نیست؛ نگاهی به فرصتهای اقتصادی
یکی از برداشتهای اشتباه در حوزه گردشگری این است که مناسبسازی فقط یک موضوع حمایتی و اجتماعی است، در حالی که فعالان این حوزه معتقدند دسترسپذیری میتواند یک فرصت اقتصادی برای صنعت گردشگری باشد.
فانی با اشاره به جمعیت افراد دارای معلولیت در جهان گفت: افراد دارای معلولیت حدود ۱۰ درصد جمعیت دنیا را تشکیل میدهند و در کشورهای در حال توسعه این آمار میتواند به حدود ۱۵ درصد برسد. این در حالی است که در کنار این گروه، سالمندان، زنان باردار و خانوادههایی که کودک خردسال و کالسکه دارند نیز با همین مشکلات مواجه هستند؛ اگر مجموع این گروهها در نظر گرفته شوند، بخش قابلتوجهی از جامعه نیازمند محیطهای دسترسپذیر هستند و هیچ منطق اقتصادی وجود ندارد که یک صنعت، چشم خود را روی ۳۰ تا ۴۰ درصد از مشتریان بالقوه خود ببندد.
یک گردشگر نابینا هم حق دارد یک اثر تاریخی را تجربه کند
دسترسپذیری در گردشگری تنها به ایجاد رمپ و مسیر مناسب برای افراد دارای معلولیت جسمی و حرکتی محدود نمیشود و افراد نابینا، ناشنوا و سایر گروههای دارای معلولیت نیز نیازمند امکانات ویژه هستند؛ امکاناتی که در بسیاری از کشورهای دنیا به بخشی از استانداردهای گردشگری تبدیل شده است.
فانی با اشاره به این موضوع اظهار کرد: اگر یک فرد نابینا وارد یک مجموعه تاریخی شود، انتظار دارد حداقل سیستمهای صوتی وجود داشته باشد که بخشهای مختلف مجموعه را برای او توضیح دهد؛ امروز در بسیاری از اماکن گردشگری دنیا، فناوریهایی وجود دارد که به فرد نابینا کمک میکند بدون وابستگی به دیگران اطلاعات مربوط به محیط را دریافت کند.
رئیس شورای هماهنگی تشکلهای غیردولتی معلولین استان فارس همچنین درباره گردشگران ناشنوا گفت: راهنمایان گردشگری در بسیاری از کشورها آموزش زبان اشاره دیدهاند تا افراد ناشنوا نیز بتوانند از توضیحات تور استفاده کنند و این در حالی است که فرد دارای معلولیت که قصد سفر دارد، قبل از انتخاب مقصد بررسی میکند که هتل، مسیرهای شهری و اماکن گردشگری چه میزان استانداردهای لازم را دارند.
فانی ادامه داد: ممکن است یک فرد دارای معلولیت از یک کشور دیگر بخواهد به ایران سفر کند، اما وقتی بررسی کند که امکانات لازم برای او فراهم نیست، احتمالا مقصد دیگری را انتخاب خواهد کرد، چرا که به دلیل نبود زیرساختهای مناسب نمیتوان از ظرفیت گردشگران دارای معلولیت به شکل مطلوب استفاده کرد.
هتل، اقامتگاه و خدمات گردشگری؛ حلقههایی که هنوز کامل نشدهاند
وی تاکید کرد: گردشگری دسترسپذیر فقط به اماکن تاریخی محدود نمیشود و مسیر سفر از زمان خروج فرد از خانه تا رسیدن به مقصد ادامه دارد و یک گردشگر دارای معلولیت نیاز دارد بداند، وسیله حملونقل مناسب در اختیار دارد یا نه؛ همچنین هتل امکان استفاده مستقل برای او را فراهم کرده یا خیر.
رئیس شورای هماهنگی تشکلهای غیردولتی معلولین استان فارس گفت: افزون بر این، سرویسهای بهداشتی، ورودیها و مسیرهای داخلی استاندارد هستند یا نه و کارکنان مجموعه آموزش لازم را دیدهاند یا خیر؛ اگر یکی از این حلقهها ناقص باشد، کل تجربه سفر برای فرد دارای معلولیت با مشکل مواجه میشود.
شیراز؛ مقصدی گردشگری با چالش دسترسپذیری
به گفته فانی، برای تبدیل شدن شیراز به یک مقصد گردشگری واقعی برای همه، باید نگاه به دسترسپذیری تغییر کند.
وی ادامه داد: ما در جلسات مختلف با متولیان گردشگری، اداره میراث فرهنگی، جامعه هتلداران، راهنمایان گردشگری و فعالان حوزه بومگردی مطرح کردهایم که اگر به این موضوع توجه نشود، در آینده جای افراد دارای معلولیت در صنعت گردشگری کشور خالی خواهد بود.
گردشگری بدون تبعیض؛ یک انتخاب نیست، یک ضرورت است
فعالان حوزه معلولیت تاکید دارند که مناسبسازی اماکن گردشگری نباید بهعنوان یک اقدام اضافی یا هزینهبر دیده شود، بلکه بخشی از استانداردهای حرفهای صنعت گردشگری است.
ایجاد مسیرهای مناسب، استفاده از فناوریهای کمکی، آموزش نیروهای گردشگری، تجهیز هتلها و اقامتگاهها و توجه به نیازهای مختلف افراد دارای معلولیت میتواند علاوه بر رعایت حقوق شهروندی، باعث جذب گروه جدیدی از گردشگران شود.
در نهایت، گردشگری زمانی میتواند عنوان «برای همه» را داشته باشد که همه افراد جامعه، بدون توجه به شرایط جسمی خود، امکان دیدن، تجربه کردن و لذت بردن از ظرفیتهای فرهنگی و تاریخی کشور را داشته باشند.
